Acroniem

Een acroniem (Grieks: ἄκρον, ákron, "hoogste" of "uiterste" + ὄνυμα, ónuma, "naam" = naam uit de uiteinden) of letterwoord is een afkorting die wordt uitgesproken als een woord. Soms wordt daarbij nog de eis gesteld dat elke letter een apart woord voorstelt, zoals in een initiaalwoord.

Lang niet alle afkortingen zijn dus acroniemen: afkortingen zoals OC, OR of cao voldoen niet aan de eerste eis omdat de letters individueel worden uitgesproken; horeca en Benelux zijn lettergreepwoorden en voldoen niet aan de tweede omdat van de afgekorte woorden meer dan een enkele letter wordt gebruikt.

INRI, acroniem van Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Jezus van Nazareth, koning der joden)

Algemeen

Sommige acroniemen worden met hoofdletters geschreven (NAVO), andere met kleine letters (havo), en weer andere op beide manieren. Over het algemeen wordt dezelfde letter (hoofdletter of kleine letter) gebruikt als waarmee men het uitgeschreven woord schrijft. Uitzonderingen hierop zijn onder andere het gebruiken van een afkorting als eigennaam.

Sommige acroniemen kennen, naast hun afkorting, ook een betekenis van de samenstellende delen. Vaak is dit een verwijzing of zelfs een hommage aan het samenstellend deel:

  • Enigma (raadsel, mysterie) - European numbers information gathering and monitoring association (zie nummerstation), maar toch vooral een verwijzing naar de door Duitsland in WO II gebruikte berichten(de)codeermachine van dezelfde naam, die op zijn beurt was genoemd naar het Griekse woord voor raadsel: Enigma.
  • Erasmus: European Community action scheme for the mobility of university students. Het verwijst zowel naar de humanist Erasmus, die in de 16e eeuw aan verschillende universiteiten in Europa studeerde, als naar een uitwisselingsprogramma voor universiteitsstudenten in de 20e eeuw.
  • Spirit: Sociaal progressief internationaal regionalistisch integraal-democratisch en toekomstgericht. Het verwijst tegelijk naar het Engelse woord voor geest/ziel.
  • ODESSA: Organisation Der Ehemaligen SS-Angehörigen. Een organisatie die oud SS'ers na de Tweede Wereldoorlog uit een vijandig Europa wegsmokkelde.
Boot van de Hema op de Gay pride Amsterdam

Enkele andere voorbeelden van Nederlandse acroniemen:

  • Etos: Eendracht, Toewijding, Overleg en Samenwerking.
  • Aviko: Aardappel Verwerkende Industrie Keppel en Omstreken
  • TROS: Televisie & Radio Omroep Stichting,
  • AVRO: Algemene Vereniging Radio Omroep
  • VARA: Vereniging Arbeiders Radio Amateurs
  • De Spar: Door Eendrachtig Samenwerken Profiteren Allen Regelmatig (mogelijk pas achteraf bedacht)
  • CARA: Chronische Aspecifieke Respiratoire Aandoeningen
  • RIAGG: Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg
  • HEMA: Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam
  • KING (pepermuntmerk): Kwaliteit In Niets Geëvenaard.