André-Marie Ampère

André-Marie Ampère
Geboortehuis van Ampère, thans museum

André-Marie Ampère (Poleymieux-au-Mont-d'Or, 20 januari 1775Marseille, 10 juni 1836) was een Frans natuur- en wiskundige die algemeen wordt beschouwd als een van de ontdekkers van het elektromagnetisme.

Biografie

Ampère werd geboren in een dorp 15 kilometer ten noorden van Lyon als zoon van Jean-Jacques Ampère, een welvarend zakenman, en Jeanne Antoinette Desutières-Sarcey. Zijn hoge mathematische begaafdheid en fotografisch geheugen is al op jonge leeftijd zichtbaar. Op zijn dertiende las hij reeds alle 21 delen van de Encyclopédie van Diderot en d'Alembert en waarvan hij tot op hoge leeftijd nog gedeelten letterlijk kon citeren.[1] Hij bekwaamde zichzelf in de plantkunde, metafysica en psychologie voordat hij wiskunde en natuurkunde studeerde.

Als André-Marie 18 jaar is, raakt zijn koningsgezinde vader betrokken bij de Franse Revolutie. Beschuldigd van verraad wordt Ampères vader in het openbaar terechtgesteld en sterft op 24 november 1793 onder de guillotine. In 1799 treedt hij in het huwelijk met Julie Carron, de dochter van een smid, en samen krijgen ze één zoon, Jean-Jacques. Meer rampspoed krijgt Ampère enkele jaren later als zijn jonge vrouw, met wie hij een moeizame relatie had, door ziekte overlijdt.

In 1801 ging hij naar Bourg-en-Bresse waar hij natuurkunde en astronomie doceerde, en een jaar later wiskunde in Lyon. Een artikel over de speltheorie leidde ertoe dat hij in 1805 docent wis- en natuurkunde werd aan de École Polytechnique te Parijs, waaraan hij in 1809 hoogleraar mechanica werd. In 1814 werd hij gekozen tot lid van de Académie des Sciences en in 1824 werd bij benoemd tot hoogleraar in de experimentele natuurkunde aan het Collège de France. Zoals veel van zijn tijdgenoten was hij ook actief op het gebied van de filosofie.

Ampère stierf op 61-jarige leeftijd in Marseille en werd aldaar ook begraven. Maar na de dood van zijn zoon werden zijn stoffelijke resten overgebracht naar diens graf op de Cimetière de Montmartre te Parijs.[1]

Naar hem zijn de SI-basiseenheid ampère en de wet van Ampère genoemd. Hij is een van de 72 Fransen wier namen op de Eiffeltoren gegrift staan.