Hemelbol

De hemelbol en de Aarde

In de astronomie en de navigatie is de hemelbol of hemelsfeer een denkbeeldige roterende bol met een gigantische straal die concentrisch is met de Aarde en tegen de achtergrond waarvan de hemellichamen worden waargenomen. Iedere kijkrichting correspondeert met een punt op de bol. Van alle voorwerpen in het heelal kan worden gedacht dat zij liggen op deze bol. Men spreekt over de hemelevenaar, de noordelijke hemelpool en zuidelijke hemelpool als respectievelijk de evenaar, de noordpool en de zuidpool van de hemelbol. Dit zijn de projecties, vanuit het middelpunt van de Aarde, van respectievelijk de evenaar, noordpool en zuidpool van de Aarde op de hemelbol. Doordat de hemelbol geacht wordt veel groter te zijn dan de Aarde kan de waarnemer op Aarde ook geacht worden te staan in het middelpunt ervan. De hemelevenaar is dan ook de snijlijn met de hemelbol van het vlak door de waarnemer dat evenwijdig is aan het vlak van de aardse evenaar, en de hemelpolen zijn dan ook de snijpunten met de hemelbol van de lijn door de waarnemer evenwijdig aan de aardas. De draaiing van de aarde om haar as correspondeert met een draaiing van de hemelbol om deze lijn, kijkend in de richting van de noordelijke hemelpool is de draairichting van de hemelbol tegen de klok in. Voor wat betreft zeer verre objecten is de hemelbol gelijk voor elke waarnemer op Aarde, behoudens de verschillende stand ten opzichte van het locale aardoppervlak.

Alleen het deel van de hemelbol dat boven de horizon uitkomt is zichtbaar, dit wordt de hemelkoepel genoemd (wat zichtbaar is wordt per locatie verder beperkt door bebouwing, heuvels, enz.). Door de draaiing van de aarde is dit steeds een ander deel, afhankelijk van de positie op de aarde kunnen sommige delen altijd zichtbaar zijn en sommige delen nooit.

De hemelbol moet niet verward worden met de galactische hemelbol, die gecentreerd is op de Zon, en waarvan de polen in het verlengde staan van de draaiingsas van de Zon.