Stellingwerven

de locatie van Ooststellingwerf en Weststellingwerf

De Stellingwerven is een gebied in het oosten van Friesland, ten zuidoosten van de rivier de Tjonger, dat zich van de rest van de provincie onderscheidt doordat er voorheen voor een deel een andere taal dan het Fries werd gesproken. Tot de jaren zeventig van de vorige eeuw werd er een Nedersaksisch dialect, het Stellingwerfs, gesproken. Thans spreken de jongere generaties dit dialect nog nauwelijks.

Bestuurlijk omvat de Stellingwerven de beide gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf. Landschappelijk vormt het met een aantal omliggende gebieden de Friese Wouden. In het grensgebied van Drenthe en Friesland ligt hier het Nationaal Park Drents-Friese Wold.

Politiek is het gebied iets sterker naar links geneigd dan het landelijk gemiddelde. Afkomstig uit deze streek is Jeltje van Nieuwenhoven van de PvdA. Al eerder kende Nederland een nationaal politicus uit deze streek, namelijk Anne Vondeling uit Appelscha.

De belangrijkste plaatsen in de Stellingwerven zijn Wolvega, Oosterwolde, Appelscha, Noordwolde en Haulerwijk.

Geschiedenis

Waar de Stellingwervers oorspronkelijk vandaan komen is niet met zekerheid te zeggen. Er bestaat alleen een, historisch niet onderbouwd, verhaal dat men voor één van de kleinzonen van Karel de Grote vanuit een streek ten zuiden van Hannover in Duitsland naar deze streek zou zijn gevlucht.

De naam Stellingwerf wordt voor het eerst vermeld in 1309. Werf betekent "plaats waar recht wordt gesproken" en stelling betekent "bestuurder". Stellingwerf werd bestuurd door drie stellingen, die jaarlijks werden gekozen. Van 1309 tot 1504 was Stellingwerf feitelijk een onafhankelijke boerenrepubliek, de Vrije Natie der Stellingwerven. Veel gebieden hadden deze "onafhankelijkheid". Zij vielen wel onder een keizer of koning maar erkenden niet de door hem aangewezen lokale heerser, zijnde een bisschop of een graaf. Aangezien de gebieden veelal weinig interessant voor belastingheffing waren werden ze lange tijd ongemoeid gelaten. Eerder hoorde Stellingwerf bij Drenthe, waarmee het nog steeds het dialect deelt, en viel het onder het gezag van de bisschop van Utrecht. Waarom Stellingwerf zich losmaakte van Drenthe, en de manier waarop dat gebeurde, is grotendeels onbekend. Drenthe, onderdeel van het Oversticht, en Friesland verkeerden in die dagen regelmatig in oorlog met elkaar, maar of dat de reden voor het uittreden uit Drenthe is geweest blijft onduidelijk. Friesland was een rijk gebied ten opzichte van het arme Drenthe, wat mogelijk de overstap verklaart.

In 1504 werd Stellingwerf formeel ingedeeld bij Friesland. In 1517 werd Stellingwerf gesplitst in twee grietenijen: Stellingwerf-Oosteinde, later: Ooststellingwerf, en Stellingwerf-Westeinde, later: Weststellingwerf.