Tuberculose | resistentie
English: Tuberculosis

Resistentie

In 2011 is in India een niet te behandelen vorm van tbc ontdekt.[11]

De bacterie is de laatste jaren wereldwijd voor sommige medicamenten minder gevoelig of zelfs resistent geworden. Als een tbc-bacterie resistent wordt, is dat meestal het gevolg van een verkeerde behandeling: de arts kan verkeerde medicijnen voorschrijven, de apotheek kan de verkeerde medicijnen afleveren, de medicijnen zijn van slechte kwaliteit en/of de patiënt kan de medicijnen verkeerd of niet innemen.[12][13]

Er wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende maten van resistentie:

  • Monoresistentie
  • MDR-TB (Multi Drug Resistant Tuberculosis)
  • XDR-TB (Extensively Drug Resistant Tuberculosis)

Als een patiënt wordt besmet met een al resistente bacterie heet dit een primaire resistentie. Als de bacterie pas tijdens de behandeling resistent wordt, gaat het om een secundaire resistentie. In 2005 was in België 1,5% van alle tuberculosepatiënten met positieve sputumcultuur en beschikbaar antibiogram, besmet met de multidrug-resistente tuberkelbacil (resistent tegen ten minste Isoniazide (INH) en Rifampicine) en 5,5% was isoniazide-resistent. In Nederland is al sinds jaren ongeveer 6,5% van alle gekweekte tuberculosebacteriën resistent tegen INH en 0,8% viel onder de definitie van MDR-TB.[14]

Monoresistentie

Dit is resistentie tegen één tuberculose-medicijn. Soms is hierdoor aanpassing van de behandeling nodig. Bij resistentie tegen alleen INH kan de behandeling met een kleine aanpassing in de medicatie nog steeds in 6 maanden worden afgerond. Bij een medicatieschema zonder Rifampicine, zoals bij monoresistentie tegen Rifampicine, moet de behandeling worden verlengd naar 12-18 maanden.[15][16]

Multi Drug Resistant Tuberculosis (MDR-TB)

Een MDR-TB (Multi Drug Resistant Tuberculosis) is resistent voor ten minste INH en Rifampicine, ongeacht andere resistenties.

MDR-TB wordt vooral gevonden in gedeelten van Oost-Europa (de drie Baltische staten (10-20%)), Kazachstan (25%, >50% bij TB-recidieven), Kirgizië, in Israël (door immigratie uit Rusland), Zuid-Afrika, China en onder meer Haïti en India. Gevangenissen zijn in veel landen berucht vanwege de grote aantallen tbc-patiënten. Wereldwijd zijn er jaarlijks circa 500.000 nieuwe MDR-TB-patiënten, dit is 5% van alle nieuwe tuberculosegevallen per jaar.[17] Wereldwijd krijgt slechts 1 op de 5 MDR-TB patienten de juiste behandeling.

In 2009 zouden er in Kirgizië 1400 lijders aan MDR-TB zijn, van wie er slechts 600 onder behandeling waren en van wie er 300 gevangenen waren. De behandeling kost ongeveer 7000 Amerikaanse dollar per patiënt - een groot bedrag in een land waar het gemiddeld jaarloon 1600 dollar bedraagt.

In Nederland was de laatste jaren geen grote toename te zien in het voorkomen van resistentie. Verwacht wordt dat het voorkomen van resistentie gaat toenemen. De behandelduur is meestal 18-24 maanden en de behandeling kan wel 100 maal zo duur uitpakken als de behandeling van een gewone tuberculose. Bij de behandeling worden naast modernere medicijnen ook vaak medicijnen gebruikt uit de jaren veertig of vijftig die niet meer gebruikt werden vanwege hun geringe effectiviteit of omdat ze veel bijwerkingen hadden. Voorbeelden hiervan zijn PAS, ethionamide, clofazimine, cycloserine en capreomycine. Het bestrijden van een vrij beperkte uitbraak van MDR-TB in New York in 1993 kostte 4,2 miljard dollar.[18]

Extensively Drug Resistant Tuberculosis (XDR-TB)

Bij XDR-TB (Extensively Drug Resistant Tuberculosis) bestaat er naast de resistenties die voorkomen bij de MDR-TB óók resistentie tegen ten minste een van de fluorchinolonen en tevens tegen minimaal een van de drie "Injectable Agents" uit de tweedelijnsmedicatie tegen tuberculose (Amikacine, Kanamycine of Capreomycine). Deze variant is nog moeilijker te behandelen dan de MDR-TB; ze wordt vooral gevonden in Oost-Europa en Rusland. Onlangs was er echter ook een explosie van XDR-TB in KwaZoeloe-Natal (Zuid-Afrika), waar 52 van de 53 XDR-TB-patiënten zijn overleden.[19] De mediane overleving na het stellen van de diagnose was bij deze groep patiënten slechts 16 dagen. Zelfs onder goede omstandigheden en met de juiste voorzieningen en medicatie kan XDR-TB maar bij een minderheid van de patiënten worden genezen. In Letland valt inmiddels 9% van de MDR-TB-patiënten ook onder de definitie van XDR-TB. In een aantal voormalige Sovjet-republieken zal dit aandeel hoger liggen, precieze cijfers ontbreken daar door de afwezigheid van goede tbc-bestrijding ter plaatse. Hoe langer wordt gewacht met ingrijpen in de brandhaarden met XDR-TB hoe duurder het wordt. In Zuid-Afrika lijkt de XDR-TB-explosie groter dan gedacht, maar ook hier ontbreken goede gegevens. XDR-TB lijkt zich in Zuid-Afrika vooral binnen ziekenhuizen te verspreiden.

De oorzaak van deze zeer resistente vorm van tbc is, net als het ontstaan van andere resistenties, een slecht functionerend tbc-bestrijdingsprogramma: de resistenties zijn "man made". De bacterie wordt resistent voor een te beperkte combinatie van geneesmiddelen, die in een te kleine hoeveelheid is toegediend.

Wereldwijd is er kritiek op de definitie van XDR-tuberculose omdat de behandelresultaten van MDR- en XDR-tuberculose lang niet altijd zo veel verschillen.